ધોળકિયા, સવજીભાઈ ધનજી

ધોળકિયા, સવજીભાઈ ધનજી  (જ. 12 એપ્રિલ 1962, દુધાળા, જી. અમરેલી, ગુજરાત) : પ્રખ્યાત ભારતીય હીરા ઉદ્યોગપતિ અને સમાજસેવી.

જન્મ એક સામાન્ય ખેડૂત પરિવારમાં થયો હતો અને નાણાકીય મર્યાદાઓને કારણે, તેઓ ફક્ત ચોથા ધોરણ સુધી જ અભ્યાસ કરી શક્યા. ફક્ત 13 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ પોતાનું ગામ છોડીને સૂરત ગયા, જે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતના હીરાઉદ્યોગ કેન્દ્ર તરીકે જાણીતું છે. સૂરતમાં, તેમણે તેમના કાકા સાથે હીરા ઉદ્યોગમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું અને ધીમે ધીમે હીરાનું કટિંગ અને પૉલિશ કરવાની કારીગરી શીખી. બાદમાં તેમના ભાઈઓ હિંમત અને તુલસી પણ તેમની સાથે જોડાયા, અને તેઓએ 1984માં પોતાના હીરાના વ્યવસાયની સ્થાપના કરી. તેમના નાના ભાઈ ઘનશ્યામ તેમની સાથે જોડાયા અને 1992 માં, સવજીભાઈ ધોળકિયાએ સૂરત સ્થિત હીરા ઉત્પાદન કંપની, હરિકૃષ્ણ એક્સપૉર્ટ્સની સ્થાપના કરી. એક નાના એકમથી શરૂ કરીને, કંપની સખત મહેનત, નૈતિક વ્યાવસાયિક પ્રથાઓ અને મજબૂત નેતૃત્વ દ્વારા ઝડપથી વિકાસ પામી અને 2014 સુધીમાં 9000 કર્મચારીઓ સાથે આ કંપની એક મોટી હીરા નિકાસ કરતી વૈશ્વિક સ્તરની કંપની બની. જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વ જેવાં મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં હીરા સપ્લાય કરે છે.

તેમની વ્યાવસાયિક સફળતાના પાયામાં છે: ગુણવત્તા અને કારીગરી પર મજબૂત ભાર, નૈતિક વ્યાવસાયિક પ્રથાઓ, કર્મચારી કલ્યાણ અને વફાદારી તથા હીરા ઉત્પાદનમાં નવીનતા. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ, કંપની હજારો કામદારોને રોજગારી આપે છે અને વૈશ્વિક હીરા વેપારમાં એક મુખ્ય નામ બની ગયું છે. સવજીભાઈ તેમની અનોખી કર્મચારી કલ્યાણ પહેલ માટે પણ જાણીતા છે. તેઓ પોતાના કર્મચારીઓને ખાસ કરીને દિવાળી દરમિયાન ઉદાર ભેટો આપવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રખ્યાત બન્યા. કેટલીક સૌથી નોંધપાત્ર પહેલોમાં સામેલ છે: વર્ષ 2014માં કર્મચારીઓને 491 કાર અને 500થી વધુ ફ્લૅટ ભેટ આપ્યા તો 2015માં તેમણે કર્મચારીઓને 1,260 કાર અને 400 ફ્લેટનું વિતરણ કર્યું. તેમની આ પહેલથી તેમને ભારતના સૌથી કર્મચારી-મૈત્રીપૂર્ણ ઉદ્યોગપતિઓમાંના એક તરીકે પ્રતિષ્ઠા મળી.

સવજીભાઈ ધોળકિયા તેમની સેવાભાવી સંસ્થા, ધોળકિયા ફાઉન્ડેશન દ્વારા વિવિધ સામાજિક પહેલોમાં સક્રિયપણે સામેલ છે. આ ફાઉન્ડેશન પર્યાવરણીય સંરક્ષણ,  શિક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ, મહિલા સશક્તીકરણ અને અન્ય સામાજિક કલ્યાણ પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમણે લાખો વૃક્ષો વાવ્યાં છે, પાણીના સંગ્રહ માટે સેંકડો તળાવો બનાવ્યાં છે, વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપી છે, આરોગ્ય અને સુખાકારી શિબિરોનું આયોજન કર્યું છે અને કર્મચારીઓ માટે સમૂહ લગ્ન સમારોહ યોજ્યા છે. તેમના આ પ્રયાસો મુખ્યત્વે વંચિત સમુદાયો માટે તકો સુધારવા પર કેન્દ્રિત છે.

સવજીભાઈ ધોળકિયાને ઘણી વાર બિઝનેસ ફોરમ, યુનિવર્સિટીઓ અને નેતૃત્વ કાર્યક્રમોમાં બોલવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે જ્યાં તેઓ નાના ગામડાના છોકરાથી સફળ વૈશ્વિક ઉદ્યોગસાહસિક બનવાની તેમની સફર શેર કરે છે. આમ, ઓછું શિક્ષણ ધરાવતા ગરીબ ખેડૂતના પુત્રથી વૈશ્વિક હીરા ઉદ્યોગસાહસિક બનવા સુધીની સાવજી ધોળકિયાની સફર ખરેખર પ્રેરણાદાયક છે. હીરાઉદ્યોગમાં તેમની સફળતા, કર્મચારીકલ્યાણ અને પરોપકાર પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને કારણે તેઓ ભારતના સૌથી આદરણીય વ્યાવસાયિક નેતાઓમાંના એક છે. 2022માં, સવજીભાઈ ધોળકિયાને ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

ત્રિલોક સંઘાણી