જ્યોર્જ, અંજુ બોબી

જ્યોર્જ, અંજુ બોબી (જ.19 એપ્રિલ 1977, ચાંગનાસેરી, કેરલમ્) : આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું નામ રોશન કરનાર મહિલા ઍથ્લેટ.

અંજુ બોબી જ્યોર્જ ભારતીય રમતગમતના ઇતિહાસમાં મહાન ખેલાડીઓમાંના એક છે. તે એક ભૂતપૂર્વ ભારતીય લૉંગ જમ્પર છે, જેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર પોતાની નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ દ્વારા ભારતીય ઍથ્લેટિક્સને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ અપાવી. અંજુ જ્યોર્જ વિશ્વ ઍથ્લેટિક્સ ચૅમ્પિયનશિપમાં મેડલ જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ખેલાડી બની,  જે ભારતીય રમત જગત માટે પણ એક ઐતિહાસિક ક્ષણ બની.

અંજુએ ખૂબ જ નાની ઉંમરથી રમતગમતમાં અસાધારણ રસ દાખવ્યો હતો. શરૂઆતમાં, તેના પિતાએ તેને ઍથ્લેટિક્સ શીખવ્યું, અને પછી કોરુથોડ સ્કૂલના તેના કોચે તેને ઍથ્લેટિક્સમાં પાયાની તાલીમ આપી. અંજુએ સીકેએમ કોરુથોડ સ્કૂલમાંથી પોતાનું શાળાશિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું અને વિમલા કૉલેજમાંથી ગ્રેજ્યુએશન કર્યું. 1991-92માં સ્કૂલ ઍથ્લેટિક મીટમાં, તેણીએ 100 મીટર હર્ડલ્સ અને રિલે રેસ જીતી અને લાંબા કૂદકા અને ઊંચા કૂદકા સ્પર્ધાઓમાં બીજા ક્રમે આવી, આમ મહિલા ચૅમ્પિયન બની. અંજુની પ્રતિભા નેશનલ સ્કૂલ ગેઇમ્સમાં જોવા મળી જ્યાં તેણી 100 મીટર હર્ડલ્સ અને  4 x 100 મીટર રિલેમાં ત્રીજા સ્થાને રહી. તે કાલિકટ યુનિવર્સિટીમાં હતી.

શરૂઆતમાં, અંજુએ લાંબા કૂદકામાં નિષ્ણાત બનતા પહેલાં હેપ્ટાથલોન અને અન્ય ટ્રેક-એન્ડ-ફીલ્ડ ઇવેન્ટ્સમાં ભાગ લીધો હતો. ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રીય ચૅમ્પિયન અને ઍથ્લેટિક્સ કોચ રોબર્ટ બોબી જ્યોર્જ સાથે લગ્ન કર્યા પછી તેની કારકિર્દીએ વેગ પકડ્યો, જે પાછળથી તેના પૂર્ણ-સમયના કોચ બન્યા. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ, અંજુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ઍથ્લેટ બની.

અંજુએ 2002માં બુસાનમાં એશિયન ગેઇમ્સમાં ગોલ્ડ મેડલ અને માન્ચેસ્ટરમાં કૉમનવેલ્થ ગેઇમ્સમાં બ્રૉન્ઝ મેડલ જીતીને સફળતા મેળવી. આ પ્રદર્શનથી અંજુ એશિયાની ટોચની લૉંગ જમ્પર્સમાંની એક તરીકે સ્થાપિત થઈ.

અંજુની કારકિર્દીની સૌથી મહાન ક્ષણ 2003માં પૅરિસમાં વર્લ્ડ ઍથ્લેટિક્સ ચૅમ્પિયનશિપમાં આવી. અંજુએ 6.70 મીટરના કૂદકા સાથે મહિલાઓની લાંબી કૂદમાં બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો, અને ઍથ્લેટિક્સમાં વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપમાં મેડલ જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ખેલાડી બની. આ સિદ્ધિ ભારતીય ઍથ્લેટિક્સ ઇતિહાસમાં એક મહત્ત્વના માઈલ સ્ટોન તરીકે ગણના થઈ અને દેશભરના અસંખ્ય યુવા ખેલાડીઓને પ્રેરણા આપવામાં નિમિત્ત બની. 2004ના એથેન્સ ઑલિમ્પિક્સમાં, અંજુએ 6.83 મીટરના વ્યક્તિગત શ્રેષ્ઠ કૂદકા સાથે લાંબા કૂદકા ઇવેન્ટમાં પાંચમા સ્થાને રહીને વધુ એક ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું, જે હજુ પણ મહિલાઓની લૉંગ જમ્પમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય રેકૉર્ડ છે. 2005માં, તેણીએ IAAF વર્લ્ડ ઍથ્લેટિક્સ ફાઇનલમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો. આ જીતથી તે વિશ્વ કક્ષાના ઍથ્લેટિક્સ ફાઇનલમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ખેલાડી બની. આ ફાઇનલમાં રશિયાની તાત્યાના કોટોવાને વર્લ્ડ એથ્લેટિક્સ દ્વારા ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવ્યા બાદ, અંજુને સિલ્વરથી ગોલ્ડ સ્ટેટસમાં અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી.

ભારતીય રમતગમતમાં તેના અસાધારણ યોગદાન માટે, અંજુ બોબી જ્યોર્જને અનેક પ્રતિષ્ઠિત સન્માન મળ્યાં. અર્જુન ઍવૉર્ડ (2002), રાજીવ ગાંધી ખેલ રત્ન ઍવૉર્ડ (2003), પદ્મશ્રી (2004), બીબીસી લાઇફટાઇમ એચિવમેન્ટ ઍવૉર્ડ (2021), વર્લ્ડ ઍથ્લેટિક્સ વુમન ઑફ ધ યર ઍવૉર્ડ (2021)

નિવૃત્તિ પછી, અંજુએ કોચિંગ, રમતગમત વહીવટ અને પ્રતિભા વિકાસ દ્વારા ભારતીય ઍથ્લેટિક્સમાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેણીએ યુવા ખેલાડીઓ, ખાસ કરીને છોકરીઓને ટેકો આપવા અને ભારતમાં ઍથ્લેટિક્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અંજુ બોબી સ્પૉર્ટ્સ ફાઉન્ડેશનની સહ-સ્થાપના કરી. તેણીએ ઍથ્લેટિક્સ ફેડરેશન ઑફ ઇન્ડિયામાં મહત્ત્વપૂર્ણ હોદ્દાઓ પર પણ સેવા આપી છે.

અંજુ બોબી જ્યોર્જને ફક્ત તેના મેડલ માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ઍથ્લેટિક્સમાં ભારતીય મહિલાઓ માટે નવી ઊંચાઈ સર કરવા માટે પણ યાદ કરવામાં આવે છે. તેમનાં સમર્પણ, શિસ્ત અને દૃઢ નિશ્ચયથી અંજુ બેબી જ્યોર્જ ભારતીય ખેલાડીઓની ભાવિ પેઢીઓ માટે શ્રેષ્ઠતા અને પ્રેરણાનું પ્રતીક બન્યાં છે.

ત્રિલોક સંઘાણી