ગોસ્વામી, ઝુલન (જ. 25 નવેમ્બર 1982 ચકદહા,પશ્ચિમ બંગાળ) : મહિલાક્રિકેટના ઇતિહાસમાં મહાન ઝડપી ગોલંદાજમાંની એક.
ઝુલન નિશિત ગોસ્વામીને નાનપણથી જ ક્રિકેટમાં ઊંડો રસ હતો. જોકે કૉલકાતામાં 1997ના મહિલા ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપથી પ્રેરિત થઈને, તેણે ગંભીરતાથી ક્રિકેટ રમવાનું નક્કી કર્યું. તે સમયે મહિલાક્રિકેટ માટે મર્યાદિત સુવિધાઓ હોવા છતાં, ઝુલન પ્રૅક્ટિસ સત્રોમાં હાજરી આપવા માટે ચકદહાથી કૉલકાતા સુધી લાંબા અંતરની મુસાફરી કરતી હતી. તેના સમર્પણ અને સખત મહેનતે ઝુલનને ઝડપી ગોલંદાજ બનવામાં મદદ કરી. ઝુલન ગોસ્વામીએ 2002 માં ઇંગ્લૅન્ડની મહિલા રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમ સામેની વન ડે ઇન્ટરનેશનલ (ODI) મૅચ દ્વારા ભારત માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં પ્રવેશ કર્યો અને ટૂંક સમયમાં જ તે ભારતીય ટીમની અગ્રણી ઝડપી ગોલંદાજોમાંની એક બની ગઈ. તેની ઊંચાઈ હોવાને પરિણામે વધારાનો બાઉન્સ ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરી શકતી, વળી સ્વિંગ ઉત્પન્ન કરવાની તેની ક્ષમતાએ તેને બેટરનો સામનો કરવા માટે મુશ્કેલ ગોલંદાજ બનાવી અને લગભગ બે દાયકા સુધી ચાલેલી તેમની નોંધપાત્ર કારકિર્દીએ ઝુલનને મહિલા ક્રિકેટરો માટે એક આદર્શ બનાવી.
ઝુલન ગોસ્વામીએ તેની શાનદાર કારકિર્દી દરમિયાન અનેક સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા.તે મહિલા વન ડે ઇન્ટરનેશનલમાં સૌથી વધુ વિકેટ લેનાર ગોલંદાજ બની, 255 વન-ડેમાં વિકેટ લીધી, જે મહિલા વન-ડે ક્રિકેટના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ છે. ઝુલને ટેસ્ટ મૅચ, વન ડે ઇન્ટરનેશનલ અને T20 આંતરરાષ્ટ્રીય મૅચોમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને ઇંગ્લૅન્ડમાં આયોજિત 2017 મહિલા ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપની ફાઇનલમાં ભારતને પહોંચાડવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી અને ઘણા વર્ષો સુધી ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમનાં ઉપ-સુકાની તરીકે સેવા આપી .
ઝુલન ગોસ્વામીએ 2022 માં ક્રિકેટનાં સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સ્થળોમાંના એક, લૉર્ડ્સ ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ ખાતે ઇંગ્લૅન્ડની મહિલા રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમ સામે તેની છેલ્લી એકદિવસીય મૅચ રમ્યા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાંથી નિવૃત્તિ લીધી. તેણીની નિવૃત્તિ સાથે ભારતીય મહિલા ક્રિકેટમાં એક ભવ્ય યુગનો અંત આવ્યો. ઝુલનની કારકિર્દીએ ભારતની ઘણી યુવતીઓને ઝડપી ગોલંદાજી અપનાવવા અને વ્યાવસાયિક રીતે ક્રિકેટ રમવા માટે પ્રેરણા આપી.અને એ રીતે તેણે ભારતમાં મહિલાક્રિકેટને ઓળખ અપાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. તેની સિદ્ધિઓ, સમર્પણ અને ખંત દ્વારા સાબિત કર્યું કે મહિલાઓ ઝડપી ગોલંદાજમાં શ્રેષ્ઠતા મેળવી શકે છે, જે ક્ષેત્ર પરંપરાગત રીતે પુરુષોનું પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
ભારતીય ક્રિકેટમાં તેણીના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન માટે, ઝુલન ગોસ્વામીને અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો મળ્યા. જેમ કે :અર્જુન પુરસ્કાર (2010) અને પદ્મશ્રી ( 2012). 2007 માં, તેણીને ‘ICC મહિલા ક્રિકેટર ઑફ ધ યર’ તરીકે સન્માન આપવામાં આવ્યું.
ત્રિલોક સંઘાણી