ગુરુમયુમ, અનિતા દેવી (જ. 1 જાન્યુઆરી 1967, મણિપુર) : મણિપુરના અગ્રણી પર્વતારોહક. ગુરુમયુમ અનિતા દેવી ભારતનાં સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પર્વતારોહકો અને એડવેન્ચર સ્પૉર્ટ્સનાં અગ્રણી વ્યક્તિત્વોમાંનાં એક છે. તેઓ વિશ્વના સૌથી ઊંચા શિખર, માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર ચઢાણ કરનાર મણિપુરની પ્રથમ મહિલા તરીકે જાણીતાં છે. તેમની સિદ્ધિઓએ અસંખ્ય યુવાનો, ખાસ કરીને મહિલાઓને સાહસિક રમતોમાં ભાગ લેવા અને દૃઢ નિશ્ચય અને હિંમત દ્વારા પડકારોનો સામનો કરવા પ્રેરણા આપી છે.
ટેકરીઓ અને કુદરતી સૌંદર્યથી ઘેરાયેલા પ્રદેશમાં ઊછર્યા બાદ, ગુરુમયુમ અનિતા દેવીએ નાનપણથી જ આઉટડોર ઍક્ટિવિટીઝ અને પર્વતારોહણમાં ઊંડો રસ કેળવ્યો. તે સમયગાળા દરમિયાન સાહસિક રમતોમાં મહિલાઓ માટે મર્યાદિત સંસાધનો અને તકો ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, તેમણે પર્વતો પર ચઢાણ કરવાના પોતાના જુસ્સાને ઓછો ન થવા દીધો.અનિતા દેવીએ 1985થી પર્વતારોહણમાં કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. સ્વ. તેનસિંગ નોર્ગે શેરપાના માર્ગદર્શન હેઠળ હિમાલયન માઉન્ટેનિરિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, દાર્જિલિંગથી તેમણે પર્વતારોહણમાં એડવેન્ચર, બેઝિક અને એડવાન્સ કોર્સનું પ્રશિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું. 1988માં શિયાળાની વિષમ પરિસ્થિતિમાં, સિક્કિમ હિમાલયનું કોકતાંગ દક્ષિણ શિખર સર કરનાર પ્રથમ મહિલા બન્યાં. ગુરુમયુમ અનિતા દેવીએ જે મહત્ત્વપૂર્ણ શિખર સર કર્યાં છે તેમાં સામેલ છે : કામેટ (1991), અબી ગામિન (1991), મેમોસ્ટાન કાંગરી (1992), સ્ટોક કાંગરી (1992), ગોરીચેન મેન (1994). તેમણે 1993માં ઇતિહાસ રચ્યો જ્યારે તેમણે 8,848 મીટર ઊંચા વિશ્વના સૌથી ઊંચા પર્વત માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર સફળતાપૂર્વક ચઢાણ કર્યું. આ નોંધપાત્ર સિદ્ધિએ તેમને ઉત્તરપૂર્વીય ભારતની પ્રથમ વ્યક્તિ અને મણિપુરની પ્રથમ મહિલા બનાવી જેણે એવરેસ્ટની ટોચ પર પહોંચવાની સિદ્ધિ મેળવી.
એવરેસ્ટ પર તેણીની સફળતા માત્ર એક વ્યક્તિગત વિજય જ નહીં, પરંતુ દૃઢતા, હિંમત અને સમર્પણનું પ્રતીક પણ છે. એવરેસ્ટ પર ચઢવા માટે અસાધારણ શારીરિક તંદુરસ્તી, માનસિક શક્તિ અને વિષમ હવામાન પરિસ્થિતિઓ, ઓછું ઑક્સિજન સ્તર અને ખતરનાક ભૂપ્રદેશનો સામનો કરવાની ક્ષમતાની જરૂર પડે છે. અનિતા દેવીએ તેમના અભિયાન દરમિયાન આ બધા ગુણો દર્શાવ્યા.
પર્વતારોહણ અને સાહસિક રમતોમાં તેમને ઉત્કૃષ્ટ યોગદાનને માન્યતા આપવા માટે, ગુરુમયુમ અનિતા દેવીને અનેક પ્રતિષ્ઠિત સન્માનો મળ્યાં : પદ્મશ્રી (2004) – પર્વતારોહણમાં તેણીની અસાધારણ સિદ્ધિઓ માટે ભારત સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલ ભારતનો ચોથો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર. તેનઝિંગ નોર્ગે રાષ્ટ્રીય સાહસિક પુરસ્કાર – સાહસિક રમતોના ક્ષેત્રમાં ભારતના સર્વોચ્ચ પુરસ્કારોમાંનો એક, પર્વતારોહણમાં તેમના યોગદાનને માન્યતા આપે છે અને ભવિષ્યની પેઢીઓને પ્રેરણા આપે છે.
પર્વતારોહણ ઉપરાંત, અનિતા દેવીએ સમગ્ર ભારતમાં મહિલાઓ અને યુવાનો માટે એક રૉલ મૉડલ તરીકે સેવા આપી છે. તેમની સિદ્ધિઓ દ્વારા, તેમણે દર્શાવ્યું કે ભૌગોલિક મર્યાદાઓ કે સ્ત્રી હોવાથી સપનાંઓને મર્યાદિત કરવાની જરૂર નથી. તેમણે યુવાનોને સાહસિક રમતોમાં ભાગ લેવા, આત્મવિશ્વાસ વિકસાવવા અને શ્રેષ્ઠતા માટે પ્રયત્ન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે. તેમની સફળતાની વાત ઉત્તરપૂર્વ ભારતના લોકો માટે ખાસ કરીને મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે વૈશ્વિક મંચ પર આ પ્રદેશની પ્રતિભા અને ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરે છે.
ગુરુમયુમ અનિતા દેવી હાલ મણિપુર માઉન્ટેનેરિંગ ઍન્ડ ટ્રૅકિંગ ઍસોસિયેશનનાં ઉપાધ્યક્ષ છે અને પર્વતારોહણના પ્રશિક્ષણમાં સક્રિય છે. તેઓ મણિપુરના શાળાશિક્ષણ વિભાગમાં ઉપનિરીક્ષક તરીકે કાર્યરત છે. અનિતા દેવીની મણિપુરની ટેકરીઓથી માઉન્ટ એવરેસ્ટના શિખર સુધીની સફર ભારતીય પર્વતારોહણ ઇતિહાસમાં એક પ્રેરણાદાયી પ્રકરણ છે. તેમનું જીવન દૃઢતા, હિંમત, સખત મહેનત અને પોતાના સપનામાં વિશ્વાસ રાખવાના મહત્ત્વ વિશે મૂલ્યવાન પાઠ શીખવે છે. અનિતાદેવીને માત્ર પર્વતારોહક તરીકે જ નહીં, પરંતુ સાહસિક રમતોમાં મહિલાઓ માટે નવી ક્ષિતિજો ખોલનાર અગ્રણી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેમની સિદ્ધિઓ દેશભરમાં પર્વતારોહકો અને સાહસિકોને પ્રેરણા આપતી રહે છે.
ત્રિલોક સંઘાણી